Liệt dạ dày là gì? Triệu chứng, nguyên nhân, chẩn đoán và điều trị

Liệt dạ dày (Gastroparesis) là một rối loạn nhu động dạ dày khiến quá trình làm rỗng dạ dày diễn ra chậm hơn bình thường. Người bệnh có thể gặp các triệu chứng như đầy bụng, nhanh no, buồn nôn hoặc nôn sau ăn. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể ảnh hưởng đến dinh dưỡng và chất lượng cuộc sống. 

Liệt dạ dày là gì?

Liệt dạ dày (Gastroparesis) là tình trạng dạ dày giảm khả năng co bóp hoặc rối loạn nhu động, khiến quá trình làm rỗng dạ dày diễn ra chậm hơn bình thường dù không có sự tắc nghẽn cơ học.

Khi thức ăn lưu lại quá lâu trong dạ dày, quá trình tiêu hóa và hấp thu dinh dưỡng sẽ bị ảnh hưởng. Nếu kéo dài, bệnh có thể gây sụt cân, suy dinh dưỡng, khó kiểm soát đường huyết ở người mắc đái tháo đường và làm tăng nguy cơ hình thành bã thức ăn trong dạ dày.

Liệt dạ dày là gì? Triệu chứng, nguyên nhân, chẩn đoán và điều trị

Phân loại liệt dạ dày 

Dựa trên nguyên nhân gây bệnh, liệt dạ dày thường được chia thành các nhóm sau:

• Liệt dạ dày do đái tháo đường: Xảy ra khi tình trạng tăng đường huyết kéo dài làm tổn thương các dây thần kinh điều khiển nhu động dạ dày, đặc biệt là dây thần kinh phế vị.
• Liệt dạ dày sau phẫu thuật: Có thể gặp sau các phẫu thuật vùng thực quản hoặc dạ dày nếu các dây thần kinh chi phối hoạt động co bóp của dạ dày bị ảnh hưởng.
• Liệt dạ dày vô căn: Là trường hợp không xác định được nguyên nhân rõ ràng dù đã được thăm khám và thực hiện các xét nghiệm cần thiết.

Liệt dạ dày vô căn là thể bệnh thường gặp nhất, tức là không xác định được nguyên nhân cụ thể. Trong số các nguyên nhân đã biết, đái tháo đường là nguyên nhân phổ biến nhất, chiếm khoảng 1/3 số trường hợp mắc bệnh.

Triệu chứng của bệnh liệt dạ dày 

Triệu chứng của liệt dạ dày thường xuất hiện sau bữa ăn và có thể khác nhau ở mỗi người:

• Nhanh no, no lâu sau khi ăn.
• Đầy bụng, chướng hơi.
• Buồn nôn hoặc nôn, đôi khi nôn ra thức ăn chưa tiêu hóa.
• Đau hoặc khó chịu vùng bụng trên.
• Trào ngược dạ dày thực quản, ợ nóng.
• Chán ăn.
• Khó tiêu.
• Đường huyết dao động (đặc biệt ở người mắc đái tháo đường).

Các triệu chứng có thể khác nhau ở mỗi người. Một số người chỉ cảm thấy đầy bụng hoặc nhanh no sau ăn, trong khi những người khác có thể đau bụng kéo dài, buồn nôn và nôn nhiều, ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống.

Nguyên nhân chính gây ra liệt dạ dày

Liệt dạ dày xảy ra khi các dây thần kinh hoặc cơ điều khiển nhu động dạ dày bị tổn thương, khiến dạ dày co bóp kém và làm chậm quá trình đưa thức ăn xuống ruột non.

Các nguyên nhân thường gặp của liệt dạ dày bao gồm: 

• Đái tháo đường: Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất. Đường huyết tăng cao kéo dài có thể làm tổn thương dây thần kinh phế vị – dây thần kinh đóng vai trò điều khiển hoạt động co bóp của dạ dày, từ đó làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày.
• Phẫu thuật: Một số phẫu thuật vùng thực quản hoặc dạ dày có thể ảnh hưởng đến dây thần kinh phế vị, làm tăng nguy cơ liệt dạ dày sau mổ.
• Nhiễm trùng: Một số trường hợp liệt dạ dày có thể xuất hiện sau nhiễm virus đường tiêu hóa. Nguyên nhân được cho là liên quan đến tổn thương hệ thần kinh điều khiển nhu động dạ dày.
• Bệnh tự miễn: Ở người mắc bệnh tự miễn, hệ miễn dịch có thể tấn công nhầm các tế bào thần kinh, làm ảnh hưởng đến hoạt động co bóp của dạ dày.
• Thuốc: Một số thuốc như opioid, thuốc kháng cholinergic hoặc thuốc đồng vận GLP-1 có thể làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày. Người bệnh cần sử dụng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ và không tự ý ngừng thuốc.
• Các nguyên nhân khác: Ngoài ra, liệt dạ dày còn có thể liên quan đến các bệnh lý thần kinh (như Parkinson), suy giáp hoặc trong nhiều trường hợp không xác định được nguyên nhân (liệt dạ dày vô căn).

Nguyên nhân chính dẫn tới liệt dạ dày

Biến chứng của liệt dạ dày

Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, liệt dạ dày có thể dẫn đến nhiều biến chứng như: 

• Suy dinh dưỡng, sụt cân và mất nước: Người bệnh ăn ít, buồn nôn hoặc nôn kéo dài khiến cơ thể không được cung cấp đủ năng lượng và dưỡng chất.
• Khó kiểm soát đường huyết: Đặc biệt ở người mắc đái tháo đường, việc thức ăn xuống ruột không đều có thể khiến đường huyết tăng giảm thất thường.
• Bã thức ăn: Thức ăn tồn đọng lâu trong dạ dày có thể kết tụ thành khối bã, gây cản trở quá trình làm rỗng dạ dày và thậm chí dẫn đến tắc nghẽn.
• Trào ngược dạ dày – thực quản: Thức ăn và dịch vị lưu lại lâu trong dạ dày làm tăng nguy cơ trào ngược, gây ợ nóng và viêm thực quản.

Chẩn đoán liệt dạ dày

Để chẩn đoán liệt dạ dày, trước tiên bác sĩ sẽ khai thác triệu chứng, tiền sử bệnh và thăm khám lâm sàng. Sau đó, người bệnh có thể được chỉ định một số xét nghiệm nhằm loại trừ các nguyên nhân gây tắc nghẽn đường tiêu hóa và đánh giá tốc độ làm rỗng dạ dày.

Các phương pháp thường được sử dụng bao gồm:

• Nội soi dạ dày - tá tràng: Giúp loại trừ các nguyên nhân gây tắc nghẽn như hẹp môn vị, khối u hoặc loét.
• Chụp cắt lớp vi tính (CT) hoặc chụp X-quang có cản quang: Hỗ trợ đánh giá các bất thường trong đường tiêu hóa khi cần thiết.
• Xạ hình làm rỗng dạ dày: Được xem là tiêu chuẩn vàng để đánh giá tốc độ làm rỗng dạ dày và xác định tình trạng liệt dạ dày.
• Xét nghiệm máu: Có thể được chỉ định để đánh giá tình trạng dinh dưỡng, rối loạn điện giải, đường huyết hoặc tìm nguyên nhân liên quan.

Lưu ý: Không phải người bệnh nào cũng cần thực hiện tất cả các xét nghiệm trên. Tùy từng trường hợp, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp phù hợp để xác định nguyên nhân và mức độ bệnh. 

Điều trị bệnh liệt dạ dày

Hiện nay chưa có phương pháp điều trị giúp phục hồi hoàn toàn chức năng co bóp của dạ dày. Mục tiêu điều trị là giảm triệu chứng, cải thiện khả năng làm rỗng dạ dày, đảm bảo dinh dưỡng và kiểm soát nguyên nhân gây bệnh. Việc điều trị liệt dạ dày phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, mức độ triệu chứng và tình trạng sức khỏe của từng người. 

Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định:

• Thuốc: Các thuốc tăng nhu động dạ dày giúp thúc đẩy quá trình làm rỗng dạ dày và cải thiện triệu chứng. Ngoài ra, người bệnh có thể được kê thuốc chống buồn nôn, thuốc điều trị trào ngược hoặc thuốc kiểm soát đường huyết nếu mắc đái tháo đường.

Lưu ý: Không nên tự ý sử dụng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ vì một số thuốc có thể gây tác dụng phụ hoặc làm bệnh nặng hơn.

• Điều chỉnh chế độ dinh dưỡng: Chế độ ăn đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát bệnh. Người bệnh thường được khuyến khích:

Chia nhỏ bữa ăn trong ngày.

Ưu tiên thức ăn mềm, dễ tiêu.

Hạn chế thực phẩm nhiều chất béo và chất xơ khó tiêu.

Uống đủ nước và bổ sung dinh dưỡng theo hướng dẫn của bác sĩ.

Trường hợp nặng có thể cần nuôi dưỡng qua ống hoặc truyền dinh dưỡng.

• Điều trị nguyên nhân: Nếu liệt dạ dày liên quan đến đái tháo đường, bệnh tự miễn hoặc tác dụng phụ của thuốc, bác sĩ sẽ phối hợp điều trị nguyên nhân để cải thiện triệu chứng và hạn chế bệnh tiến triển.
• Can thiệp hoặc phẫu thuật: Khi điều trị nội khoa không hiệu quả hoặc xuất hiện biến chứng, người bệnh có thể được cân nhắc các phương pháp can thiệp hoặc phẫu thuật phù hợp.

Tiên lượng của người bệnh

Liệt dạ dày không phải lúc nào cũng có thể chữa khỏi hoàn toàn. Tuy nhiên, đa số người bệnh có thể kiểm soát triệu chứng và duy trì chất lượng cuộc sống nếu được chẩn đoán sớm, điều trị đúng và tuân thủ chế độ ăn uống phù hợp.

Trong một số trường hợp do nhiễm trùng hoặc tác dụng phụ của thuốc, tình trạng liệt dạ dày có thể cải thiện sau khi nguyên nhân được giải quyết.

Liệt dạ dày có nguy hiểm không?

Bản thân liệt dạ dày thường không trực tiếp đe dọa tính mạng. Tuy nhiên, nếu không được điều trị, bệnh có thể dẫn đến suy dinh dưỡng, mất nước, rối loạn điện giải, khó kiểm soát đường huyết hoặc hình thành bã thức ăn trong dạ dày.

Liệt dạ dày có tự khỏi không? 

Phần lớn các trường hợp liệt dạ dày không thể tự khỏi hoàn toàn, đặc biệt khi liên quan đến đái tháo đường, tổn thương thần kinh hoặc sau phẫu thuật. Tuy nhiên, nếu bệnh xuất hiện do nhiễm virus hoặc là tác dụng phụ của một số loại thuốc, triệu chứng có thể cải thiện sau khi nguyên nhân được giải quyết.

Việc phát hiện sớm, điều trị đúng và tuân thủ chế độ ăn uống, dùng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ có thể giúp kiểm soát triệu chứng, hạn chế biến chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Người bệnh liệt dạ dày nên lưu ý gì? 

• Để hỗ trợ kiểm soát triệu chứng, người bệnh nên:
• Ăn thành nhiều bữa nhỏ trong ngày.
• Ăn chậm, nhai kỹ.
• Hạn chế thực phẩm nhiều chất béo và chất xơ khó tiêu.
• Tránh rượu bia, thuốc lá và các chất kích thích.
• Đi bộ nhẹ sau bữa ăn nếu sức khỏe cho phép.
• Tái khám theo lịch hẹn và tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ.

Nếu thường xuyên gặp tình trạng đầy bụng, nhanh no, buồn nôn sau ăn hoặc nghi ngờ mắc liệt dạ dày, người bệnh nên đến cơ sở y tế chuyên khoa Tiêu hóa để được thăm khám và điều trị kịp thời.

Tại Phòng khám Đa khoa Hoàng Long, người bệnh được thăm khám bởi đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Tiêu hóa cùng hệ thống trang thiết bị hiện đại, hỗ trợ chẩn đoán chính xác và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp với từng trường hợp.